کاشت نهال مرحلهای حساس و تعیینکننده در موفقیت احداث یک باغ میوه است. بسیاری از مشکلات رشد در سال های بعد از احداث باغ، تنشهای اولیه و حتی خشکیدگی نهال، ناشی از اشتباهات ساده و قابل پیشگیری در روزهای نخست کاشت هستند. در این مقاله ۱۰ اشتباه رایج باغداران را بررسی کرده و برای هرکدام راهکارهای عملی و تخصصی ارائه میکنیم تا درصد گیرایی نهال را به حداکثر برسانید.
۱. کاشت نهال در زمان نامناسب
گاهی باغداران در فصلهای نامناسب سال مانند بهار یا اواخر تابستان اقدام به کاشت نهال می نمایند. اما در این زمان گیاه در اوج فعالیت فیزیولوژیک است و انتقال نهال موجب تنش، ریزش برگ، توقف رشد و حتی خشکیدگی میشود.
✔ راهحل:
بهترین زمان کاشت نهال در فصل خواب گیاه است.
مناسبترین زمان: اواخر پاییز تا پایان زمستان (آبان تا اسفند)
در مناطق خیلی سرد: اواخر زمستان و اوایل بهار قبل از بیدار شدن درخت
۲. انتخاب نهال غیراستاندارد و فاقد گواهی سلامت
نهالهای ارزانقیمت معمولاً بدون شناسه و گواهی سلامت هستند. نهال های غیراستاندارد اغلب پایه و رقم نامناسب دارند و درنتیجه منجر به رشد ضعیف، باردهی کم و کیفیت پایین محصول می شوند. همچنین بسیاری از بیماری های ویروسی و قارچی تنها از طریق نهال آلوده وارد باغ می شوند که عامل اصلی زوال باغ در سال های بعد هستند.
✔ راهحل:
نهال استاندارد و معتبر باید این ویژگیها را داشته باشد:
دارای تأییدیه وزارت جهاد کشاورزی و قرنطینه گیاهی
شناسنامهدار و دارای لیبل معتبر
پایه و رقم مشخص
بدون خراش، پوسیدگی یا ریشههای قهوهای
۳. کاشت نهال خیلی عمیق یا خیلی سطحی
دفن شدن طوقه (منطقه اتصال ریشه و تنه) یکی از مهمترین دلایل مرگ نهال در سال اول است.
قرار گرفتن طوقه در عمق خاک باعث پوسیدگی، خفگی تنه، رشد ضعیف نهال و حساسیت به بیماریهای طوقه در گیاه می شود.
✔ راهحل:
خاک اطراف نهال نباید سفت کوبیده شود.
طوقه باید دقیقاً در سطح خاک قرار گیرد.
محل پیوند: ۱۰–۱۵ سانتیمتر بالاتر از خاک باشد تا دچار پوسیدگی نشود.
۴. آبیاری بیش از حد یا بسیار کم
آبیاری بیش از حد نهال باعث پوسیدگی ریشه، کاهش رشد و پژمردگی برگ ها و در نهایت مرگ نهال می شود. ریشه ها در شرایط اشباع شده از آب نمی توانند اکسیژن کافی دریافت کرده و این وضعیت موجب نرم شدن، سیاه شدن و پوسیدگی ریشه ها می شود. خاک بیش از حد مرطوب هم مانع جذب مواد غذایی توسط ریشه می شود و هم شرایط ایده آل برای رشد قارچ ها و باکتری های بییماری زا را فراهم می نماید.
آبیاری بسیار کم نهال سبب کاهش جذب مواد غذایی، رشد سبزینه گیاه، زرد شدن برگ ها و ریزش زودهنگام آنها، کاهش مقاومت در برابر آفات و بیماری ها و در آینده باردهی ضعیف خواهد شد.
✔ راهحل:
آبیاری منظم و کنترل شده: تنظیم دفعات و حجم آبیاری براساس نوع خاک و شرایط اقلیمی
زهکشی مناسب خاک برای جلوگیری از تجمع آب
پایش وضعیت نهال: بررسی منظم برگ ها و تنه و خاک اطراف نهال
استفاده از سیستم های نوین آبیاری برای تامین آب کافی و یکنواخت
۵. استفاده از کود تازه در زمان کاشت نهال
کود تازه حیوانی دارای آمونیاک و ترکیبات نیتروژن آزاد است که در تماس مستقیم با ریشه باعث سوختگی و از بین رفتن سلول های ریشه می شود. همچنین کود تازه محیط مناسبی برای رشد عوامل بیماری زا است و می تواند بیماری های خاکزاد را به نهال منتقل کند.
✔ راهحل:
استفاده از کود کاملا پوسیده دارای مواد آلی پایدار
اختلاط کود با خاک قبل از کاشت برای جلوگیری از تماس مستقیم آن با ریشه نهال
استفاده از کمپوست یا کودهای آلی فرآوری شده برای کمک به رشد نهال
۶. رعایت نکردن فاصله کاشت مناسب
رعایت نکردن فاصله مناسب در زمان کاشت نهال باعث رقابت شدید برای آب، نور و مواد غذایی می شود و در نهایت رشد، باردهی و سلامت باغ را کاهش می دهد. تراکم زیاد در زمان کاشت بدون توجه به نوع پایه (پایه های رویشی را می توان در باغ های متراکم مورد استفاده قرار داد)، نوع رقم و آرایش رشدی درخت نه تنها سبب کاهش جریان هوا و ازفایش رطوبت محیط می شود بلکه انجام عملیات هرس، سم پاشی و برداشت را با مشکل مواجه خواهد نمود.
✔ راهحل:
طراحی اصولی باغ قبل از کاشت و نقشه برداری دقیق
توجه به اقلیم و شرایط خاک و بادخیز بودن منطقه
توجه به نوع پایه و رقم و رعایت فاصله استاندارد برای اجرای عملیات باغذار
۷. انجام ندادن هرس بعد از کاشت
اگر بعد از کاشت نهال هرس انجام نشود، رشد تاج درخت نامنظم شده، شاخه های اضافی شکل گرفته و درخت در آینده دچار مشکلاتی مانند کاهش باردهی، بیماری و شکستگی شاخه ها خواهد شد. سایه اندازی بیش از حد، رقابت شاخه ها برای آب و مواد غذایی و افزایش خطر شیوع بیماری ها و آفات از دیگر نتایج عدم هرس بعد از کاشت نهال است.
✔ راهحل:
هرس اولیه برای فرم دهی صحیح و انتخاب شاخه های اصلی
حذف شاخه های ضعیف و شکسته
استفاده از قیچی یا اره تمیز و ضدعفونی شده برای جلوگیری از انتقال بیماری ها
پوشاندن زخم ها بعد از هرس با چسب یا رنگ باغبانی برای جلوگیری از نفوذ عوامل بیماری زا
ت
۸. کنترل نکردن علفهای هرز اطراف نهال
علفهای هرز با نهال های جوان تازه کشت شده رقابت شدیدی برای جذب آب، عناصر غذایی، نور و اکسیژن خاک ایجاد میکنند و گیرایی نهال را کاهش میدهند. همچنین علف های هرز پناهگاه و میزبان آفات و بیماری های مختلف هستند که می توانند به نهال منتقل شوند و نیز برخی از علف های هرز مانند تاج خروس و پیچک صحرایی می توانند به سرعت گسترش یابند و کنترل آنها در بلندمدت بسیار دشوار خواهد بود.
✔ راهحل:
استفاده از روشهای مکانیکی حذف علف های هرز قبل از بذردهی آنها
استفاده از مالچ گیاهی یا پلاستیکی برای جلوگیری از جوانه زنی علف های هرز و حفظ رطوبت خاک
استفاده محدود و هدفمند از علف کش ها همراه با مدیریت تلفیقی برای جلوگیری از ایجاد مقاومت
۹. کاشت نهال در خاک نامناسب یا بدون اصلاح خاک
وقتی نهال در خاک نامناسب یا بدون اصلاح اولیه کاشته شود، مشکلات متعددی در رشد و استقرار آن به وجود می آید. خاک های فقیر یا شنی توانایی تامین عناصر ضروری برای رشد نهال را ندارند و در نتیجه گیاه ضعیف باقی می ماند. از سوی دیگر، خاک های سنگین و رسی با زهکشی نامطلوب باعث تجمع آب در اطراف ریشه می شوند که این امر منجر به خفگی ریشه می گردد. علاوه بر این pH نامناسب خاک با اختلال در جذب عناصر غذایی گیاه را دچار کمبود های مختلف می نماید.
✔ راهحل:
افزودن کود دامی پوسیده، کمپوست یا کود سبز باعث غنی شدن خاک می شود.
مخلوط کردن ماسه با خاک رسی یا افزودن مواد آلی به خاک شنی سبب ایجاد تعادل در ساختار خاک می شود.
استفاده از قارچ های مفید مانند میکوریزا سبب بهبود رشد ریشه گیاه
۱۰. عدم محافظت از تنه نهال در برابر تنشهای محیطی
تنه نهال به ویژه در سال های اولیه حساس است و در معرض خطراتی مانند تابش مستقیم نور خورشید، بادهای شدید، سرما، یخ زدگی، تغییرات ناگهانی دما و همچنین آسیب های مکانیکی ناشی از حیوانات و ادوات کشاورزی قرار دارد. عدم محافظت مناسب از نهال سبب می شود نهال انرژی زیادی را صرف ترمیم آسیب ها نماید و در نتیجه از توان رشد گیاه کاسته می شود.
✔ راهحل:
استفاده از سایه بان های موقت در مناطق گرم
رنگ آمیزی تنه با رنگ های باغبانی
نصب حفاظ های فیزیکی
مالچ پاشی اطراف تنه
نصب قیم و غلاف های پلاستیکی
